توده‌های مدیاستن، تیموس و تنگی نای

این‌ها چیستند؟

مدیاستن فضای وسط قفسهٔ سینه است، بین دو ریه. MedlinePlus می‌نویسد قلب، رگ‌های بزرگ، نای، تیموس، مری و بافت همبند در آن جا دارند و آن را سه بخش جلویی، میانی و پشتی می‌کنند.

توده یا تومور مدیاستن در همین فضا رشد می‌کند. MedlinePlus آن را نادر می‌داند و می‌گوید در کودکان بیشتر در بخش پشتی دیده می‌شود، اغلب از عصب شروع می‌شود و خوش‌خیم است. در بزرگسالان بیشتر در بخش جلویی است و معمولاً بدخیم است: لنفوم، تومور سلول زایا یا تیموما، که بیشتر در میانسالان و مسن‌ترها دیده می‌شود. همان منبع می‌گوید نزدیک به نیمی از این توده‌ها هیچ علامتی نمی‌دهند و برای کار دیگری عکس قفسه گرفته می‌شود و اتفاقی پیدا می‌شوند. وقتی علامت هست، از فشار به اندام‌های اطراف است: درد قفسه، سرفه، سرفهٔ خونی، گرفتگی صدا، تب و لرز، عرق شبانه و تنگی نفس.

تیموس غده‌ای در جلوی قفسه است. NHS می‌گوید میاستنی گراویس، بیماری نادر و درازمدتی که ضعف عضله می‌آورد، با مشکل تیموس مرتبط شناخته شده و بسیاری از بیماران تیموس بزرگ‌شده دارند. حدود یک نفر از هر ده بیمار تیموما دارد، یعنی رشدی غیرعادی در تیموس. علامت‌هایش افتادگی پلک، دوبینی، سختی جویدن و بلع و واضح حرف زدن، ضعف دست و پا و گردن، و گاهی تنگی نفس است؛ معمولاً هنگام خستگی بدتر می‌شود.

تنگی نای یعنی باریک شدن لولهٔ هوا. Cleveland Clinic می‌نویسد علتش التهاب یا بافت جوشگاهی داخل نای است. شایع‌ترین علت نوع اکتسابی، لولهٔ تنفسی طولانی‌مدت (اینتوباسیون) است. علت‌های دیگر شامل بیماری‌های خودایمنی، عفونت‌هایی مثل سل، توده‌ای که از بیرون فشار می‌آورد، استنشاق مواد شیمیایی، پرتو به گردن یا قفسه و تراکئوستومی قبلی است. نوع مادرزادی هم هست که نادر است.

کی نزد جراح می‌آیند؟

• توده‌ای که در سی‌تی یا عکس قفسه در مدیاستن دیده شده و پزشک برای نمونه‌برداری یا تصمیم دربارهٔ درمان نظر جراح را می‌خواهد.
• تیموما، یا میاستنی گراویسی که متخصص مغز و اعصاب برداشتن تیموس را برایش مطرح می‌کند. NHS می‌گوید برداشتن تیموس یکی از راه‌های درمان میاستنی گراویس است.
• تنگی نایی که با گشاد کردن یا استنت کافی نیست، یا بازمی‌گردد. Cleveland Clinic برداشتن بخش تنگ و وصل دو سر نای را از گزینه‌ها می‌داند.

ارجاع به جراح به معنای حتمی بودن عمل نیست. برای بعضی توده‌ها، مثل لنفوم، MedlinePlus درمان هدفمند و شیمی‌درمانی را درمان ترجیحی می‌نامد.

چگونه بررسی می‌شود؟

• عکس قفسه و سی‌تی قفسه. MedlinePlus این‌ها را از آزمون‌های بررسی توده می‌شمارد.
• نمونه‌برداری: سوزن هدایت‌شده با سی‌تی، یا مدیاستینوسکوپی همراه نمونه‌برداری (MedlinePlus).
• پی‌ئی‌تی‌اسکن (MedlinePlus).
• آزمایش خون و بررسی عصبی-عضلانی اگر علائم میاستنی مطرح باشد؛ NHS از آزمایش خون، آزمایش اعصاب و اسکن نام می‌برد.
• برای تنگی نای: Cleveland Clinic برونکوسکوپی را روش اصلی تشخیص می‌داند. سی‌تی قفسه و گردن شایع‌ترین تصویربرداری است. گاهی ام‌آرآی برای برنامه‌ریزی درمان و آزمون‌های عملکرد ریه هم انجام می‌شود.

درمان در کل چگونه است؟

درمان بر پایهٔ نوع توده است. MedlinePlus می‌نویسد:

• تیموما: با جراحی درمان می‌شود و بسته به نتیجهٔ عمل و مرحلهٔ بیماری، ممکن است پرتو یا شیمی‌درمانی هم اضافه شود.
• تومور سلول زایا: معمولاً شیمی‌درمانی.
• لنفوم: درمان هدفمند و شیمی‌درمانی، و شاید بعد از آن پرتو.
• تومورهای عصبی بخش پشتی: جراحی درمان اصلی است.

همان منبع می‌گوید پرتو، جراحی و شیمی‌درمانی هر کدام می‌توانند عارضهٔ جدی داشته باشند و تومورهای مختلف به شیمی‌درمانی و پرتو پاسخ‌های متفاوت می‌دهند. اینکه جراحی از چه راهی انجام شود، با تصمیم جراح و بر پایهٔ محل و نوع توده است.

میاستنی گراویس: NHS درمان را در سه بخش می‌داند: دوری از چیزهایی که علامت را بدتر می‌کنند، مثل خستگی و استرس، دارو برای تقویت عضله، و جراحی برداشتن تیموس.

تنگی نای (Cleveland Clinic): گشاد کردن با بالون یا گشادکننده، لیزر برای برداشتن بافت جوشگاه، استنت که نای را باز نگه می‌دارد (که همیشه ممکن نیست)، و برداشتن بخش تنگ و وصل کردن دو سر سالم. گشاد کردن تهاجم کمتری دارد و ممکن است تکرار شود؛ برداشتن بخش تنگ تهاجمی‌تر است ولی احتمال برطرف شدن تنگی در درازمدت بیشتر است. ممکن است تنگی بعد از درمان برگردد، چون خود درمان هم می‌تواند جوشگاه بسازد.

چه کارهایی از دست شما برمی‌آید؟

• همهٔ تصویرها و گزارش‌ها را با لوح فشرده بیاورید، مخصوصاً سی‌تی‌های قدیمی که برای مقایسه به کار می‌آید.
• علامت‌ها را بنویسید: کی بدتر می‌شود؟ هنگام خستگی؟ هنگام دراز کشیدن؟ آیا صدایتان گرفته؟ تب یا عرق شبانه دارید؟
• اگر تنگی نای دارید، سابقهٔ لولهٔ تنفسی یا تراکئوستومی را بگویید.
• فهرست داروها را همراه داشته باشید. دارویی را، مخصوصاً داروی میاستنی را، بدون اطلاع پزشک قطع نکنید.
• هر وقت تنگی نفس تازه یا بدتر دارید، به پزشک خبر بدهید. Cleveland Clinic می‌گوید هر زمان نفس‌تنگی دارید با پزشک تماس بگیرید.

چه زمانی فوری کمک بگیرید؟

• نفس کشیدن بسیار سخت، نفس‌نفس زدن، ناتوانی در گفتن جمله، رنگ کبود لب‌ها یا گیجی ناگهانی. با ۱۱۵ تماس بگیرید (NHS). Cleveland Clinic هم می‌گوید اگر نمی‌توانید نفس بکشید، به اورژانس بروید.
• میاستنی گراویس با تشدید ناگهانی علامت‌ها، مثل سختی شدید تنفس یا بلع. با ۱۱۵ تماس بگیرید؛ NHS می‌گوید ممکن است درمان فوری در بیمارستان لازم شود.
• سرفهٔ خونی بیش از چند رگه، یا همراه نفس‌تنگی و درد قفسه. با ۱۱۵ تماس بگیرید (NHS). اگر فقط چند رگهٔ کوچک خون است، NHS نوبت فوری پزشک را پیشنهاد می‌کند؛ در عمل همان روز خبر بدهید.

خودتان رانندگی نکنید. فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید.