سختی بلع را کی جدی بگیریم؟
سختی بلع علت‌های گوناگونی دارد و نباید نادیده گرفته شود. این مقاله می‌گوید نشانه‌هایش چیست، چه علت‌هایی دارد، کدام حالت‌ها را باید زودتر به پزشک نشان داد، پزشک چطور بررسی می‌کند و تا آن روز چه کارهایی از دست شما برمی‌آید.
شاید چند وقت است که لقمه در گلو یا وسط سینه گیر می‌کند و آن را با نوشیدن آب پایین می‌فرستید. خیلی‌ها این را به حساب عادت یا عجله در غذا خوردن می‌گذارند. این مقاله کمک می‌کند بدانید سختی بلع یعنی چه، چه چیزهایی پشت آن است و کی باید حتماً پیگیرش شد.
سختی بلع یعنی چه؟
پزشک‌ها به آن «دیسفاژی» می‌گویند. MedlinePlus آن را مشکلی می‌داند که بلع را سخت یا دردناک می‌کند. بعضی بیماران اصلاً نمی‌توانند ببلعند. ممکن است نوشیدنی، غذای جامد یا حتی آب دهان مشکل داشته باشد. NHS می‌نویسد بعضی‌ها فقط با غذا یا نوشیدنی خاصی مشکل دارند و بعضی‌ها اصلاً نمی‌توانند ببلعند.
نشانه‌هایی که NHS نام می‌برد:
- سرفه یا خفگی هنگام غذا یا نوشیدن
- برگشت غذا به دهان، گاهی از راه بینی
- حس گیر کردن غذا در گلو یا قفسهٔ سینه
- صدای خیس و قل‌قل‌کننده بعد از خوردن یا نوشیدن
- آب دهان ریختن و سختی جویدن
اگر مشکل ادامه پیدا کند، NHS هشدار می‌دهد ممکن است به کاهش وزن، کم‌آبی و عفونت‌های مکرر قفسهٔ سینه برسد. MedlinePlus هم می‌گوید گاهی رساندن کالری و مایع کافی به بدن سخت می‌شود.
چرا پیش می‌آید؟
NHS می‌گوید سختی بلع معمولاً نتیجهٔ بیماری یا مشکل دیگری است و در هر سنی ممکن است پیش بیاید. MedlinePlus اضافه می‌کند در سالمندان شایع‌تر است. علت‌هایی که این دو منبع نام می‌برند:
- رفلاکس اسید و التهاب مری، از جمله بیماری ائوزینوفیلی مری
- بیماری‌های اعصاب و مغز مثل سکته، پارکینسون، زوال عقل، مولتیپل اسکلروزیس و فلج مغزی
- اختلال حرکت مری مثل آشالازی. MedlinePlus می‌گوید در آشالازی بر اثر آسیب اعصاب مری، دریچهٔ پایین مری درست شل نمی‌شود و غذا کندتر به معده می‌رسد. این بیماری نادر است.
- بعضی داروها، مثلاً داروهای ضدروان‌پریشی (NHS)
- بیماری‌های ریوی مثل COPD (NHS)
- سرطان دهان، گلو یا مری و اثر درمان سرطان قبلی
پس سختی بلع به‌تنهایی یعنی سرطان نیست. NHS دربارهٔ علامت‌های سرطان مری می‌نویسد این علامت‌ها بسیار شایع‌اند، علت‌های زیادی دارند و داشتنشان لزوماً به معنای سرطان نیست. در عین حال همین منبع سختی بلع را از علامت‌های سرطان مری می‌شمارد و می‌خواهد کسی که این مشکل را دارد پیش پزشک برود. هر دو حرف درست است و برای همین علت را باید پزشک پیدا کند، نه حدس خودمان.
کی باید جدی گرفت؟
سختی بلعی که هنوز ادامه دارد یا بدتر می‌شود. NHS در صفحهٔ سرطان مری سختی بلع را از مواردی می‌داند که باید به پزشک عمومی گفت، همین‌طور علامت‌هایی که بدتر می‌شوند یا برای شما غیرعادی‌اند. همان صفحه هشدار می‌دهد ممکن است به این علامت‌ها عادت کنید.
نشانه‌هایی که باید زودتر به پزشک نشان داد. صفحهٔ دیسفاژی NHS نوبت فوری پزشک را برای این حالت‌ها پیشنهاد می‌کند: سختی بلع، سرفه یا خفگی هنگام خوردن، برگشت غذا، تنگی نفس بعد از غذا و عفونت‌های مکرر قفسهٔ سینه. NHS کاهش وزن محسوس، سوزش سر دل که بیشتر روزها و دست‌کم سه هفته ادامه دارد و سرفه‌ای را که خوب نمی‌شود هم از دلیل‌های مراجعه به پزشک می‌داند.
نشانه‌هایی که منتظر نوبت نمی‌مانند.
- خفگی یا نفس‌تنگی شدید هنگام خوردن. اگر نفس کشیدن بسیار سخت شده، با ۱۱۵ تماس بگیرید.
- استفراغ خون. NHS می‌گوید در این حالت همیشه باید کمک پزشکی گرفت، پس همان موقع به اورژانس بروید. اگر همراهش سرگیجه، رنگ‌پریدگی، عرق سرد، تنفس تند، گیجی، درد شکم یا مدفوع سیاه دارید، با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید. خودتان رانندگی نکنید و داروهایتان را همراه ببرید.
- مدفوع سیاه یا قرمز تیره. NHS کمک فوری پزشکی را می‌گوید؛ یعنی همان روز با پزشک تماس بگیرید.
- استفراغ بیش از دو روز. همان روز با پزشک تماس بگیرید (NHS).
- ناتوانی از قورت دادن آب. NHS کم‌آبی را از پیامدهای سختی بلع می‌داند. اگر آب هم پایین نمی‌رود، همان روز به پزشک خبر بدهید. اگر حتی آب دهانتان را نمی‌توانید قورت بدهید یا غذا گیر کرده و پایین نمی‌رود، همان موقع به اورژانس بروید.
فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید.
پزشک چطور بررسی می‌کند؟
اول معاینه و پرسش دربارهٔ مشکل است. NHS می‌گوید ممکن است پزشک برای آزمایش‌های بیشتر شما را به بیمارستان بفرستد. MedlinePlus این آزمایش‌ها را فهرست می‌کند:
- آندوسکوپی فوقانی (EGD). لولهٔ نرم دوربین‌دار که جدار مری و معده را نشان می‌دهد.
- بلع باریم. عکس‌برداری با ماده‌ای که در تصویر دیده می‌شود، هنگام بلع.
- مانومتری مری. کار عضله‌های مری را می‌سنجد.
- معاینهٔ بلع کنار تخت و بررسی بلع با فلوروسکوپی.
اینکه کدام را لازم دارید، به نشانه‌ها و یافتهٔ معاینه بستگی دارد. اگر آندوسکوپی توده‌ای نشان بدهد، نمونه‌برداری و تصویربرداری مثل سی‌تی هم ممکن است مطرح شود.
درمان چیست؟
NHS می‌گوید درمان به علت و شدت مشکل بستگی دارد. اگر علتش چیزی مثل رفلاکس اسید باشد، ممکن است مشکل خودش بهتر شود، ولی باز هم باید معاینه شوید. راه‌هایی که NHS و MedlinePlus می‌نویسند:
- دارو برای رفلاکس یا ائوزینوفیلی مری
- تمرین بلع با گفتاردرمانگر یا متخصص بلع
- تغییر در نوع غذا، مثل غذای نرم‌تر یا نوشیدنی غلیظ‌شده
- لولهٔ تغذیه در موارد جدی
- گشاد کردن مری، یا تزریق برای شل کردن عضلهٔ مری
- جراحی در بعضی موارد. MedlinePlus دربارهٔ آشالازی می‌گوید راه‌های جراحی و غیرجراحی نتیجهٔ مشابهی دارند و انتخاب با توجه به وضعیت بیمار انجام می‌شود.
بیشتر بیماران ابتدا نزد پزشک عمومی، داخلی یا متخصص گوارش می‌روند. جراح ممکن است وقتی وارد شود که مثلاً انسدادی در مری باید برداشته شود (NHS) یا بیماری حرکتی مری یا تومور به جراحی نیاز داشته باشد. ارجاع به جراح به معنای حتمی بودن عمل نیست. توضیح بیشتر در صفحهٔ بیماری‌های مری و سختی بلع آمده است.
تا وقتی نوبت پزشک است
- یادداشت کنید از کی شروع شد، با غذای جامد سخت است یا مایع هم، سرفه یا برگشت غذا دارید و وزنتان چقدر کم شده.
- فهرست داروها را همراه ببرید. دارویی را به‌خاطر این مشکل خودتان قطع یا عوض نکنید. NHS بعضی داروها را از علت‌های سختی بلع می‌داند، ولی تصمیم دربارهٔ دارو با پزشک است.
- اگر هنگام خوردن سرفه می‌کنید یا خفه می‌شوید، آن را حتماً به پزشک بگویید.
- از پزشک دربارهٔ بلع‌تراپی بپرسید. صفحهٔ پشتیبانی از «بلع‌تراپی» به‌عنوان یکی از خدمات فرم پشتیبانی نام برده است.
- مدارک قبلی، از جمله جواب آندوسکوپی یا عکس‌ها را جمع کنید. راهنمای ویزیت اول فهرست کامل را دارد.
سؤال‌هایی که می‌توانید بپرسید
- فکر می‌کنید علت مشکل من چیست و برای فهمیدنش چه آزمایشی لازم است؟
- تا آن موقع چه چیزی بخورم و چه چیزی نخورم؟
- آیا لازم است متخصص گوارش، گفتاردرمانگر یا جراح هم مرا ببیند؟
- چه نشانه‌ای بدهد که زودتر برگردم؟