ندول و تودهٔ ریه
بیش از نیمی از ندول‌های منفرد ریه سرطان نیستند، ولی هر ندول یا توده‌ای باید پیگیری شود و نتیجه را پزشک بعد از بررسی می‌گوید. این صفحه می‌گوید این یافته یعنی چه، چطور بررسی می‌شود، چه زمانی نمونه‌برداری یا جراحی مطرح می‌شود و چه کارهایی از دست شما برمی‌آید.
این یافته یعنی چه؟
ندول ریه را MedlinePlus لکهٔ گرد یا بیضی‌شکلی در ریه می‌داند که در عکس ساده یا سی‌تی‌اسکن دیده می‌شود. معمولاً علامتی ندارد. بیشتر وقت‌ها برای کار دیگری عکس گرفته‌اند و ندول اتفاقی پیدا شده است. ALA هم می‌نویسد سرطان ریه در مراحل اول معمولاً علامتی ندارد، پس نداشتن علامت به این معنا نیست که ندول بی‌اهمیت است.
MedlinePlus دلیل‌های بی‌خطر را هم نام می‌برد: بیش از نیمی از ندول‌های منفرد ریه سرطانی نیستند، و عفونت‌های قدیمی مثل سل و بعضی عفونت‌های قارچی می‌توانند در ریه جای زخم یا گرانولوم باقی بگذارند. در مقابل، همان منبع می‌گوید سرطان اولیهٔ ریه شایع‌ترین علت ندول‌های سرطانی است. یعنی هر دو احتمال واقعی‌اند و پیگیری برای همین لازم است.
در گزارش رادیولوژی گاهی واژهٔ «توده» هم می‌آید. معنای دقیقش در گزارش شما را خود گزارش و پزشکتان روشن می‌کند؛ این صفحه برای مرز اندازه عدد نمی‌دهد، چون منبعی که خوانده‌ایم چنین عددی ننوشته است. جملهٔ «بیش از نیمی سرطان نیستند» دربارهٔ ندول منفرد است و آن را به توده تعمیم ندهید. ALA می‌گوید ندول بزرگ‌تر ممکن است بررسی بیشتری بخواهد، پس اگر در گزارش شما «توده» نوشته شده، پیگیری را عقب نیندازید.
چه کسی نزد جراح می‌آید؟
کسی که پزشک دیگری او را با این یافته‌ها فرستاده است:
- ندولی که در سی‌تی‌های پیاپی بزرگ‌تر شده یا ظاهرش عوض شده. MedlinePlus رشد و تغییر را از دلیل‌های نگرانی می‌داند.
- ندولی که ظاهرش مشکوک است یا در فردی پیدا شده که عوامل خطر دارد. ALA می‌گوید برای ندول بزرگ‌تر یا فرد پرخطر ممکن است پزشک سراغ بررسی پیشرفته‌تر، برونکوسکوپی، نمونه‌برداری یا حتی جراحی برود.
- جواب نمونه‌برداری یا پاتولوژی که سرطان را نشان داده است.
ارجاع به جراح یعنی نظر جراح لازم است، نه اینکه عمل حتمی شده است. بعضی بیماران پس از ویزیت فقط پیگیری با سی‌تی را ادامه می‌دهند.
چگونه بررسی می‌شود؟
- مقایسه با تصویرهای قدیمی. ALA می‌نویسد اگر سی‌تی‌های قبلی در دسترس باشد، معلوم می‌شود ندول تازه است یا از قبل بوده و ثابت مانده.
- سی‌تی یا عکس تکراری. MedlinePlus می‌گوید پزشک‌ها معمولاً ندول را با عکس یا سی‌تی تکراری زیر نظر می‌گیرند. همان منبع می‌نویسد اگر عکس‌های تکراری نشان بدهند اندازهٔ ندول پس از ۲ سال تغییر نکرده، به احتمال زیاد خوش‌خیم است و نمونه‌برداری لازم نیست. ALA برای ندول کوچک در فرد کم‌خطر از سی‌تی‌های تکراری هر شش ماه تا یک سال نام می‌برد. این‌ها نمونه‌ای از حرف منبع‌هاست و برای همهٔ انواع ندول یکسان نیست؛ فاصله و مدت پیگیری شما را پزشک با توجه به نوع و اندازهٔ ندول و وضعیت خودتان تعیین می‌کند.
- ظاهر ندول. MedlinePlus می‌گوید ندول کوچک، با لبهٔ صاف و ظاهر یکنواخت و توپر، بیشتر خوش‌خیم است. ALA می‌گوید پزشک ظاهر ندول را با سابقهٔ سیگار، سابقهٔ خانوادگی و مواجهه‌های شغلی یا محیطی کنار هم می‌گذارد تا احتمال سرطان را برآورد کند.
- آزمایش‌های دیگر. گاهی پی‌ئی‌تی‌اسکن (ALA)، و برای عفونت‌هایی مثل سل آزمایش مخصوص (MedlinePlus) هم لازم می‌شود.
- نمونه‌برداری. MedlinePlus سه راه نام می‌برد: سوزن از راه دیوارهٔ قفسهٔ سینه، برونکوسکوپی و مدیاستینوسکوپی. NHS برونکوسکوپی را لولهٔ نازک و انعطاف‌پذیری با دوربین کوچک می‌داند که از گلو به ریه می‌رود. نمونه را زیر میکروسکوپ می‌بینند تا ببینند سلول سرطانی دارد یا نه (NCI). NHS می‌گوید نتیجهٔ بعضی آزمایش‌ها همان روز و بعضی پس از چند روز یا چند هفته می‌رسد.
درمان در کل چگونه است؟
MedlinePlus می‌گوید درمان به نتیجهٔ نمونه‌برداری و آزمایش‌های دیگر بستگی دارد. اگر ندول خوش‌خیم باشد و رشد نکند، شاید فقط پیگیری لازم باشد.
اگر سرطان تأیید شود، NHS و NCI چند عامل را در انتخاب درمان می‌شمارند: نوع و اندازه و محل تومور، گسترش بیماری، سلامت عمومی بیمار و خواست خود او. جراحی یکی از راه‌هاست. NCI چهار نوع جراحی را نام می‌برد:
- ویج‌رسکشن: برداشتن تومور همراه کمی از بافت سالم اطرافش؛ اگر مقدار بیشتری برداشته شود، به آن سگمنتال‌رسکشن می‌گویند.
- لوبکتومی: برداشتن یک لوب کامل ریه.
- پنومونکتومی: برداشتن یک ریهٔ کامل.
- اسلیو‌رسکشن: برداشتن بخشی از برونش.
اینکه کدام روش برای کدام بیمار مناسب است و با چه تکنیکی انجام می‌شود، با جراح است و در ویزیت روشن می‌شود. NCI می‌گوید برای کسانی که نمی‌توانند جراحی کنند یا نمی‌خواهند، پرتودرمانی هم گزینه است. پیش از تصمیم، تیم درمان معمولاً دقت می‌کند ریه‌ها چه اندازه کار می‌کنند.
چه کارهایی از دست شما برمی‌آید؟
- همهٔ تصویرها و گزارش‌ها را جمع کنید، چه جدید و چه قدیمی. هر سی‌تی را با لوح فشرده‌اش بیاورید.
- فهرست داروها و سابقهٔ عمل‌ها را بنویسید. دارویی را، به‌ویژه رقیق‌کنندهٔ خون را، خودتان قطع یا کم نکنید؛ تصمیمش با پزشک است.
- اگر سیگار می‌کشید، از همین حالا دربارهٔ ترک کمک بگیرید. چرا ترک سیگار پیش از عمل مهم است؟
- بپرسید آزمایش‌ها چه زمانی انجام می‌شود و جواب کی می‌رسد. ALA هم یادآوری می‌کند منتظر ماندن برای جواب می‌تواند سخت‌ترین بخش باشد؛ این حس طبیعی است.
- از پزشک بپرسید کم‌تهاجمی‌ترین راهی که اطلاعات لازم را می‌دهد کدام است.
برای مرور کامل، مقالهٔ «در سی‌تی‌اسکن ندول دیده‌اند؛ حالا چه؟» را ببینید.
چه زمانی فوری کمک بگیرید؟
- سرفهٔ خونی. NHS می‌گوید اگر فقط چند لکه یا رگهٔ کوچک خون دیده‌اید، نوبت فوری پزشک بگیرید؛ در عمل یعنی همان روز با پزشک تماس بگیرید. اگر بیش از چند رگه خون سرفه می‌کنید، یا همراه آن نفس‌تنگی، تپش قلب خیلی تند یا درد قفسهٔ سینه یا بالای پشت دارید، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید؛ NHS می‌گوید این ترکیب ممکن است نشانهٔ لختهٔ خون در ریه باشد.
- نفس‌تنگی شدید. اگر نفس کشیدن خیلی سخت شده، نمی‌توانید جمله بگویید، قفسهٔ سینه سنگین است یا لب‌ها و پوستتان کبود یا خاکستری شده، با ۱۱۵ تماس بگیرید (NHS).
خودتان رانندگی نکنید. فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
در سی‌تی‌اسکن ندول دیده‌اند. یعنی سرطان دارم؟
نه لزوماً. MedlinePlus می‌نویسد بیش از نیمی از ندول‌های منفرد ریه سرطانی نیستند، و انجمن ریهٔ آمریکا (ALA) هم تأکید می‌کند که پیدا شدن یک ندول به معنای سرطان نیست. با این حال ندول را باید پیگیری کرد، چون فقط از روی یک تصویر نمی‌شود مطمئن شد. این عدد دربارهٔ همهٔ ندول‌های منفرد است، نه دربارهٔ ندول شما. اینکه برای شما چه کاری لازم است، به اندازه و ظاهر ندول، سابقهٔ سیگار و سایر عوامل بستگی دارد و پزشک شما تعیین می‌کند.
حتماً باید عمل کنم یا می‌شود صبر کرد؟
هر دو حالت وجود دارد. MedlinePlus می‌گوید پزشک‌ها معمولاً ندول را با عکس یا سی‌تی تکراری زیر نظر می‌گیرند و ALA برای ندول کوچک در فرد کم‌خطر از سی‌تی‌های تکراری با فاصلهٔ شش ماه تا یک سال نام می‌برد. برای ندول بزرگ‌تر یا فرد پرخطر ممکن است بررسی‌های بیشتر، نمونه‌برداری یا جراحی لازم شود. صبر کردن یعنی پیگیری طبق برنامهٔ پزشک، نه رها کردن ندول. تصمیم برای هر بیمار جداست و ارجاع به جراح به معنای حتمی بودن عمل نیست.
نمونه‌برداری لازم است؟
همیشه نه. MedlinePlus می‌نویسد نمونه‌برداری ممکن است وقتی پیشنهاد شود که فرد سیگار می‌کشد، علامت‌های دیگری از سرطان ریه دارد، ندولش بزرگ‌تر شده یا تغییر کرده، یا ظاهر ندول احتمال سرطان را بیشتر می‌کند. روش‌هایش از سوزن از راه دیوارهٔ قفسه تا برونکوسکوپی و مدیاستینوسکوپی را شامل می‌شود. فایده و خطر نمونه‌برداری را با پزشکتان بسنجید و از او بپرسید جایگزینش چیست.
اگر قسمتی از ریه برداشته شود، نفسم کم نمی‌آید؟
عدد و وعدهٔ مشخصی در منبع‌های این صفحه نیست و ما هم چنین عددی نمی‌دهیم. NCI می‌گوید آزمون عملکرد ریه (PFT) نشان می‌دهد ریه چه مقدار هوا نگه می‌دارد و هوا با چه سرعتی داخل و بیرون می‌رود. تیم درمان پیش از تصمیم از همین جور بررسی‌ها کمک می‌گیرد. از جراحتان بپرسید در مورد خود شما چه انتظاری دارد.
برای ویزیت چه مدارکی ببرم؟
لوح فشردهٔ سی‌تی و گزارش آن، عکس‌ها و سی‌تی‌های قدیمی‌تر، جواب پاتولوژی اگر نمونه‌برداری شده، فهرست داروها و سابقهٔ عمل‌ها. ALA می‌نویسد مقایسه با سی‌تی‌های قبلی نشان می‌دهد ندول تازه است یا سال‌هاست ثابت مانده. جزئیات را در راهنمای «ویزیت اول و مدارک» ببینید.